پیشنهاد
پیشنهاد: حیاط عمودی
جمع‌بندی خانواده از هفت سال، به‌عنوان نقطهٔ شروع گفت‌وگو — نه طرح یک معمار.
این طرح معماری نیست؛ جمع‌بندی خانواده است از دو تلاش ۱۳۹۹ و ۱۴۰۳، نوزده شاخص، مشاهدات مالک و استدلال‌های معمار. هدفش این است که معمار بعدی از صفر شروع نکند — و بتواند با آن مخالفت کند. هر عددی که با «فرض» آمده، حدس خانواده است و باید سنجیده شود؛ هر چیزی که با «نیاز به توافق با شهرداری» آمده، هنوز حق خانواده نیست.
قطعه‌زمین ۲۰۰ متری، واحد رایج ساخت‌وساز شهرهای ایران است: ده متر عرض، بیست متر عمق، کوچه در یک سر و حیاط کوچکی در سر دیگر، همسایه‌ها چسبیده به دو طرف. روی این زمین معمولاً چهار طبقهٔ یکسان روی هم می‌سازند که همه‌چیزشان — نور، هوا، محرمیت، انرژی، هزینه — به کوچه و پرده گره خورده است. خانواده در ۱۳۹۸ با فهرستی نوزده‌بندی شروع کرد، به زبان خودش و نه زبان طراح، و بعد دو بار با یک معمار تلاش کرد: طرح ۱۳۹۹ که واحدها را در ارتفاع در هم می‌تنید و درختی از دل گودال‌باغچه بالا می‌آورد، و طرح ۱۴۰۳ که همان روح را در قالب ضوابط ۶۰ درصد سطح اشغال و باکس پلهٔ ۲۲ متری می‌گنجاند و به چهار واحد، سه‌تایشان دوبلکس، می‌رسید. هیچ‌کدام ساخته نشد؛ اما هر دو چیزی به خانواده یاد دادند.
برنامهٔ خانواده ثابت مانده است: واحدی با کف مسطح برای پدر و مادر بازنشسته، واحدی برای یک خانوادهٔ بزرگ، واحدی دوخوابه برای خانوار دوم، واحد کوچکی برای دانشجو یا مهمان، سرایداری ساکن، و فضاهایی مشترک که فقط انبار نباشند: حوضی برای نشستن، سونای خشک، اتاقی برای حرکت، بامی که همه بتوانند در آن سبزی بکارند، و — اگر بشود — طبقهٔ ۲− به‌عنوان اتاقی که محله هم بتواند از آن استفاده کند. و همهٔ این‌ها با پنجره‌های بزرگ، بی‌آنکه پشت پرده بمانند؛ با تنفس طبیعی، بی‌آنکه سروصدای بلوار تازه وارد شود؛ با هزینه‌ای که بشود آن را به مقدار مصالح شمرد، نه به ریالی که هر ماه عوض می‌شود.
این پیشنهاد همه‌چیز را حول یک ایده سامان می‌دهد: «حیاط عمودی». گودال‌باغچهٔ طرح ۱۳۹۹ — با درختش، رو به آسمان، در تراز ۱− — به سمت بالا ادامه پیدا می‌کند و در دل ساختمان تبدیل به یک حفره/ووید می‌شود که پلهٔ باز، نور، هوا و نگاه از آن عبور می‌کند. این یک حیاط است که به‌جای اینکه در کف زمین پهن شود، ایستاده است: پایینش فضای مشترک و درخت است، وسطش پنج خانه به آن نگاه می‌کنند و از آن نفس می‌کشند، و بالایش به بام سبز مشترک باز می‌شود. اگر این یک ایده درست کار کند، پاسخ چند شاخص و چند پرسش باز را هم‌زمان می‌دهد؛ اگر کار نکند، همهٔ بقیه هم باید دوباره چیده شود. برای همین اول همین را باید با یک معمار امتحان کرد.
دو گزینه
جمع‌بندی خانواده دو شکل دارد، نه یکی. هر دو همان اتاق‌ها را می‌خواهند — نشیمن بلند، نیم‌طبقه، گودال‌باغچه و درخت، واحد پدر و مادر، واحد دانشجویی، سرایدار، بام مشترک — و در دو چیز از هم جدا می‌شوند: اتاق بلند پایین باشد یا بالا، و طبقهٔ ۲− کنده شود یا نه. گزینهٔ ب در شهریور ۱۴۰۵ به فهرست اضافه شد و هیچ‌کس هنوز آن را ترسیم نکرده است. دفتری که با خانواده کار کند آزاد است هر دو را کنار بگذارد؛ این‌ها برای رد کردن نوشته شده‌اند، نه برای اجرا.
| الف — حیاط عمودی | ب — ۱۳۹۹ + یک طبقه | |
|---|---|---|
| اتاق بلند | طبقهٔ سوم و چهارم، رو به آسمان | طبقهٔ اول، رو به حیاط و درخت |
| پدر و مادر | طبقهٔ اول، یک پله | طبقهٔ سوم، با آسانسور |
| خانوادهٔ بزرگ | دوبلکس ۲۳۲ متر با ووید | یک‌ونیم طبقه، حدود ۱۶۵ متر |
| طبقهٔ چهارم | خواب‌های دوبلکس | بی‌برنامه — تصمیم خانواده |
| زیرزمین | دو طبقه؛ اتاق محله در ۶٫۸۰− | یک طبقه؛ سرایدار، حوض، سونا |
| بام | حدود ۱۸٫۹۰+ (یا ۱۶٫۱۰+) | حدود ۱۹٫۹+ |
| سازه | نامنظم به‌خاطر حفره و دو زیرزمین | طبقهٔ نرم زیر سه طبقه |
| رایزرها | باید از نو چیده شود | باید از نو چیده شود؛ ۱۳۹۹ یک رایزر پیوسته داشت |
| چه چیزی اول باید روشن شود | خاک و آب زیرزمینی؛ ارتفاع مجاز | ارتفاع مجاز و شمارش نیم‌طبقه؛ کاربری طبقهٔ چهارم |
چه چیزی پیش از هر دو باید روشن شود
- خوانش ۱۴۰۵ شهرداری برای همین کوچه: چند طبقه، تا چه ارتفاعی، و نیم‌طبقه چگونه شمرده می‌شود. بدون این عدد، هیچ‌کدام از دو گزینه معنی ندارد.
- عدد هدف خانوادهٔ بزرگ: ۱۳۰، ۱۶۵ یا ۲۳۰ متر. این عدد تصمیم می‌گیرد که دوبلکس لازم است یا نیم‌طبقه کافی است.
- کاربری طبقهٔ چهارم، اگر داده شود: واحد فروشی، بخشی از دوبلکس، اتاق مشترک، یا نساختن.
- قاعدهٔ رایزرها پیش از هر پلان: دو سه خط عمودی ثابت که همهٔ طبقات به آن می‌چسبند.
پرسش‌های مرتبط: طبقهٔ چهارم · لوله‌ها و رایزرها · ترکیب واحدها
گزینهٔ الف به تفصیل — یک برش
برش پیشنهادی روی زمین ملاصدرا. ترازها فرضی‌اند؛ هر طبقه توضیح خودش را دارد.
ترازها کف تمام‌شده‌اند؛ ضخامت سقف ۰٫۳۰ متر فرض شده. ارتفاع کل تا بام ۱۸٫۹۰+ به شرط تراکم چهار طبقه و پذیرش سقف بلند طبقهٔ سوم است؛ نسخهٔ جایگزین (طبقهٔ سوم ۳٫۰۰ متر) به بام ۱۶٫۱۰+ می‌رسد.
واحدها روی طبقات
| واحد | کجا | متراژ | برای که |
|---|---|---|---|
| واحد پدر و مادر | طبقهٔ اول، تمام طبقه | ۱۲۴ متر | خانوادهٔ بازنشسته؛ دو خواب و اتاق کار/مهمان؛ بدون پلهٔ داخلی |
| دوبلکس خانوادهٔ بزرگ | طبقهٔ سوم و چهارم | ۲۳۲ متر | خانوادهٔ بزرگ؛ سه خواب، نشیمن دوارتفاعه با نیم‌طبقه؛ در نسخهٔ سه‌طبقه: ۱۳۰ مترمربع با کف مسطح |
| واحد خانوار دوم | طبقهٔ دوم، جنوب | ۷۵ متر | خانوار دوم؛ دو خواب |
| واحد دانشجویی / مهمان | طبقهٔ دوم، شمال | ۵۵ متر | دانشجو یا مهمان؛ یک اتاق باز با کمد زیاد؛ قابل پیوستن به واحد کناری |
| واحد سرایدار | زیرزمین ۱− | ۴۵ متر | سرایدار ساکن؛ یک خواب، هال، آشپزخانه؛ نور از گودال‌باغچه |
هر طبقه حدود ۱۴۰ مترمربع (۶۰ درصد از ۲۱۱ مترمربع به‌اضافهٔ ۲ متر پیشروی) منهای ۲۲ مترمربع پله و آسانسور: طبقهٔ اول با کنسول ۰٫۶۰ حدود ۱۲۴ و طبقات دوم تا چهارم با کنسول ۱٫۲۰ هرکدام حدود ۱۳۰ مترمربع خالص؛ جمع ۵۱۴ مترمربع. تقسیم: پدر و مادر ۱۲۴ + خانوار دوم ۷۵ + دانشجویی ۵۵ + خانوادهٔ بزرگ ۲۳۲ + ووید نشیمن ۲۸ = ۵۱۴. حفرهٔ حیاط عمودی (حدود ۱۰ مترمربع در هر طبقه، فرض) از همین اعداد کم می‌شود و در نسخهٔ دقیق باید دیده شود. زیرزمین‌ها خارج از سطح اشغال حساب می‌شوند (فرض) و هرکدام حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ مترمربع‌اند.
حرکت‌ها
حیاط عمودی: یک برش که چند پرسش را با هم می‌آزماید
از هر دو طرح
گودال‌باغچه در تراز ۱− (کف ۳٫۵۰−) با ابعادی حدود ۴ در ۴ متر در سمت جنوب زمین، رو به آسمان، همان‌طور که در طرح ۱۳۹۹ ترسیم شد و در طرح ۱۴۰۳ به‌عنوان «باهمستان» برگشت. از تراز همکف به بالا، در امتداد همین محور، حفره‌ای در حدود ۲٫۵ در ۴ متر از دل کف طبقات می‌گذرد که پلهٔ باز واحدها، یک بازشوی سقفی و مسیر هوا در آن قرار می‌گیرد. کسی که در نشیمن ایستاده، از یک سو حیاط جنوبی و از سوی دیگر — از میان حفره — نور شمالی را می‌بیند: همان کیفیتی که در فهرست پرسش‌ها «دیدن هر دو سو در یک لحظه» نامیده شده است.
بهای این حفره حدود ۱۰ مترمربع از هر طبقه است (فرض)، یعنی روی چهار طبقه حدود ۴۰ مترمربع مساحت فروختنی. خانواده این بها را می‌پذیرد، چون در عوض نور، تهویهٔ عرضی، درخت و اتصال بین خانوارها را یک‌جا می‌خرد. اگر معمار راه ارزان‌تری برای همین چهار نتیجه دارد، خانواده گوش می‌دهد.
شاخص ۸شاخص ۱۳شاخص ۱۴شاخص ۱۶شاخص ۱۸درختنفس کشیدن بدون سروصدادیدن هر دو سو در یک لحظهطبقهٔ ۲−
اول درخت، بعد فونداسیون
از طرح ۱۳۹۹
در طرح ۱۴۰۳ خانواده همان اول خواست جای درخت و ابعاد چالهٔ آن تثبیت شود، چون فونداسیون باید برایش جا بگذارد؛ معمار این را جزئیاتی برای مرحلهٔ بعد می‌دانست. در این پیشنهاد جای درخت جزو تصمیم‌های مرحلهٔ اول است: چاله‌ای دست‌کم ۳ در ۳ متر در کف گودال‌باغچه با حداقل ۱٫۵ متر خاک زیر آن (فرض)، یعنی کف چاله در حدود تراز ۵٫۰۰−، دور از دیوارهای حائل و آب‌بندی زیرزمین.
گونهٔ درخت را خانواده انتخاب نمی‌کند؛ اما شرط‌هایش روشن است: برگ‌ریز، تا در زمستان قزوین نور را نگیرد و در تابستان سایه بدهد؛ ریشهٔ عمودی و غیرمهاجم؛ و ارتفاعی که در بیست سال از تراز طبقهٔ دوم بالاتر نرود.
طبقهٔ ۲− به‌عنوان اتاق محله — با شرط
تازه
شاخص ۱۳ می‌گوید طبقهٔ ۱− و «حتی ۲−» ممکن است، و شاخص ۷ فضای مشترکی برای حرکت و آب می‌خواهد. هیچ‌کدام از دو طرح این طبقه را ترسیم نکردند. پیشنهاد این است که طبقهٔ ۲− (کف ۶٫۸۰−، ارتفاع مفید ۳٫۰۰) یک اتاق بزرگ و کم‌تقسیم باشد: جایی برای حرکت‌های کششی سه‌چهار نفر، برای جمع شدن ده‌پانزده نفر، و در آینده برای نمایش، کلاس یا کار مشترک. کنارش، در تراز ۱− و رو به گودال‌باغچه: حوض، سونای خشک و رختکن.
و حالا استدلال علیه آن، به همان صراحت: گودبرداری دو طبقه در زمینی ده‌متری بین دو همسایه، هزینهٔ سازه و آب‌بندی را چند برابر می‌کند (فرض: هر مترمربع زیرزمین دوم حدود ۱٫۵ تا ۲ برابر مترمربع روی زمین)؛ سطح آب زیرزمینی این زمین معلوم نیست؛ یک اتاق مشترک در ۷ متر زیر کوچه به راه فرار دوم و به تهویه‌ای نیاز دارد که تا بام برود — همان چیزی که صاحب زمین در مشاهدات ۱۴۰۳ برای زیرزمین اول هم خواست؛ و کاربری «تفریحی/فرهنگی» در زیرزمین با ضوابط جاری به‌سادگی پایان‌کار نمی‌گیرد. شرط خانواده این است: طبقهٔ ۲− فقط اگر مقدار بتن و فولاد و گودبرداری‌اش — به عدد، نه به ریال — از سقفی که با معمار توافق می‌شود بالاتر نرود. وگرنه همان اتاق در تراز ۱− و کوچک‌تر ساخته می‌شود.
شاخص ۷شاخص ۱۳طبقهٔ ۲−خانه‌ای که بتواند اتاق دیگران شودهزینه به مقدار، نه به ریال
تناقض پنجره: نمای شمالی لایه‌لایه، نشیمن‌ها رو به جنوب
از هر دو طرح
شاخص ۱۱ تناقضی را می‌گوید که هر خانهٔ کوچه‌ای در ایران با آن زندگی می‌کند: پنجرهٔ بزرگ می‌خواهد و در عمل پشت پرده می‌ماند. پاسخ این پیشنهاد دو نیمه دارد. نیمهٔ اول جانمایی است: همهٔ نشیمن‌ها و آشپزخانه‌ها رو به حیاط جنوبی و حیاط عمودی می‌نشینند، و رو به کوچهٔ شمالی فقط خواب‌ها، اتاق کار و واحد دانشجویی قرار می‌گیرند — فضاهایی که پنجرهٔ محافظت‌شده برایشان طبیعی است. نیمهٔ دوم خود نماست: یک نمای سه‌لایه رو به کوچه، از بیرون به درون — مشبک آجری همان جنس دیوار (طرح ۱۳۹۹)، فضای ۶۰ سانتی‌متری کنسول مجاز طبقهٔ اول به‌عنوان فاصلهٔ صوتی و نگهدارندهٔ گلدان و ایوان‌های کوچک (پوستهٔ دوم که معمار در گزارش اول ۱۴۰۳ پیشنهاد کرد)، و پنجره‌های عمیق با لبهٔ نشیمن.
نتیجه این است که شیشهٔ بزرگ فقط یک‌جا هست: جنوب، رو به حیاط و درخت، جایی که هیچ‌کس از کوچه به آن نگاه نمی‌کند. رو به شمال نور هست، اما از میان لایه‌ها.
نفس کشیدن بی‌سروصدا
تازه
قزوین شب‌های خنک و روزهای گرم دارد؛ ساختمان می‌تواند شب‌ها خودش را با هوای آزاد خنک کند اگر مسیری برای عبور هوا داشته باشد. مسیر این پیشنهاد همان حیاط عمودی است: هوا از بازشوهای جنوبی وارد می‌شود، از حفرهٔ میانی بالا می‌رود و از بازشوی سقفی روی بام خارج می‌شود — دودکش طبیعی. سمت شمال، لایه‌های نما اجازه می‌دهند پنجره‌ها باز باشند بی‌آنکه سروصدای بلوار تازه مستقیم وارد شود (شاخص ۱۴ و ۱۶). زیرزمین‌ها کانال تهویهٔ مستقلی تا بام دارند که تابستان باز و زمستان بسته می‌شود.
آنچه معلوم نیست: آیا این حفره در عرض ۱۰ متر و با این ارتفاع واقعاً مکش کافی می‌سازد، یا فقط چاه صداست؟ این را معمار یا یک مهندس تأسیسات باید با مدل ساده‌ای بسنجد پیش از آنکه خانواده به آن دل ببندد.
سه خانوار، یک دانشجو، یک سرایدار: چیدمان طبقات
از هر دو طرح
طبقهٔ اول (کف ۲٫۹۰+، حدود ۱۲۴ مترمربع خالص): واحد پدر و مادر، کف مسطح، بدون پلهٔ داخلی، دو خواب و اتاق کاری که مهمان‌خانه هم هست، آشپزخانه و نشیمن رو به جنوب. طبقهٔ دوم (کف ۶٫۲۰+، ۱۳۰ مترمربع): واحد دوخوابهٔ خانوار دوم در جنوب (حدود ۷۵ مترمربع) و واحد دانشجویی/مهمان در شمال (حدود ۵۵ مترمربع)، بدون دیوار داخلی، با کمد زیاد و پشت نمای لایه‌لایه. طبقهٔ سوم و چهارم: دوبلکس خانوادهٔ بزرگ با نشیمن دوارتفاعه رو به جنوب (حرکت ۷). زیرزمین ۱−: سرایدار (حدود ۴۵ مترمربع: یک خواب، هال، آشپزخانه) در سمتی که از گودال‌باغچه نور می‌گیرد.
این چیدمان همان چهار واحد طرح ۱۴۰۳ را دارد، اما با دو تفاوت که برای خانواده مهم است: پدر و مادر روی یک کف مسطح و نزدیک به زمین زندگی می‌کنند، و واحد کوچک به‌جای دوبلکس با پلهٔ گرد، یک اتاق باز و ساده است. اگر شهرداری فقط سه طبقه بدهد، طبقهٔ چهارم حذف می‌شود و خانوادهٔ بزرگ در طبقهٔ سوم به یک واحد سه‌خوابهٔ ۱۳۰ متری با کف مسطح می‌رسد — همان‌طور که معمار در ۱۴۰۳ طبقهٔ دوم را برای هر دو حالت تراکم چید، خانواده هم دو نسخه می‌خواهد.
سقف بلند، جای درست؛ و پله‌ای که تپه است
از طرح ۱۳۹۹
بهترین اتاق طرح ۱۳۹۹ نشیمن ۷٫۰۵ در ۴٫۵۷ متری زیر سقف ۵٫۵۲ متری بود، با نیم‌طبقه‌ای که کتابخانه و اتاق کار را در خودش داشت. در ۱۴۰۳ همان ایده به یک ووید کنار پله تبدیل شد و برای خانواده دیگر همان نبود. خانواده آن اتاق را می‌خواهد، اما در طبقهٔ سوم (کف ۹٫۵۰+، ارتفاع مفید ۵٫۸۰) و برای خانوادهٔ بزرگ: نشیمن دوارتفاعه رو به جنوب، نیم‌طبقه در تراز ۱۲٫۸۰+ به‌عنوان کتابخانه و اتاقک کار با ارتفاع مفید ۲٫۵۰، و خواب‌ها در طبقهٔ چهارم (کف ۱۵٫۶۰+). بام در ۱۸٫۹۰+ می‌نشیند.
پلهٔ داخلی این دوبلکس در حیاط عمودی قرار می‌گیرد: پله‌ای با پنجره، با پاگردی که می‌شود روی آن نشست، همان «تپهٔ کوچک» شاخص ۱۸. پلهٔ الزامی و آسانسور در باکس ۲۲ متری خودشان می‌مانند. آسانسور به بام می‌رسد و بزرگ‌تر از استاندارد است (شاخص ۱۹). این حرکت گران‌ترین حرکت پیشنهاد است: حدود ۲٫۵ متر ارتفاع اضافه روی کل ساختمان (فرض) و مساحتی که در ووید از دست می‌رود. اگر ارتفاع مجاز اجازه ندهد، طبقهٔ سوم به ۳٫۰۰ متر برمی‌گردد و بام به ۱۶٫۱۰+.
شاخص ۱شاخص ۲شاخص ۱۸شاخص ۱۹دیدن هر دو سو در یک لحظهترکیب واحدها
آشپزخانه در مرکز، جزیره رو به اتاق
تازه
شاخص ۱ و ۲ از همه سرراست‌ترند و در هر دو طرح کمتر از بقیه دیده شدند. در هر واحد، آشپزخانه با نشیمن یکی است، جزیره‌ای دارد که کسی که کار می‌کند رو به اتاق و مهمان‌هاست نه رو به دیوار، میز هشت‌نفره در فاصلهٔ دو قدمی جزیره است، و گوشه‌ای دنج — دو صندلی کنار پنجرهٔ عمیق یا زیر نیم‌طبقه — برای حرف دونفره.
معیاری که برای معمار گذاشته می‌شود: آشپزخانه و نشیمن باید نور صبح شرقی بگیرند. در ۱۴۰۳ باکس پله در دیوار غربی بود و صاحب زمین پرسید چرا شرق نه؛ معمار جدارهٔ نورگیر را برای نشیمن‌ها نگه داشته بود. خانواده این‌بار جای پله را تجویز نمی‌کند؛ معیار را می‌گوید و انتخاب را به کسی می‌سپارد که نور را مدل می‌کند.
حوض و سونای خشک، نه استخر
از طرح ۱۴۰۳
در ۱۴۰۳ استخری ۶٫۶۶ در ۲٫۶۰ در زیرزمین ترسیم شد و خانواده خواست حوض بشود؛ معمار پذیرفت. اینجا همان ثابت می‌ماند: حوضی برای نشستن سه‌چهار نفر، با کاشی، به رنگ آبی یا فیروزه‌ای، برجسته از کف (برای ایمنی بچه‌ها و آزادی جانمایی)، با جت آب گرم و سرد؛ کنارش یک کابین سونای خشک یک‌نفره و رختکن با دوش؛ همه در تراز ۱− و رو به گودال‌باغچه، تا آب و درخت و آسمان در یک قاب باشند. این فضا برای همهٔ اهالی ساختمان است، نه یک واحد.
بام برای همه
تازه
شاخص ۹ بامی می‌خواهد که در آن سبزی بکارند و از همهٔ طبقات در دسترس باشد. در ۱۴۰۳ بام سبز اختصاصی دوبلکس اصلی شد. در این پیشنهاد بام مشترک است: آسانسور به بام می‌رسد، باغچه‌های سبزی در جعبه‌های سبک، پرگولایی از حصیر یا چوب که نیمی از نور را بگیرد (پیشنهاد خود صاحب زمین در مشاهدات ۱۴۰۳)، و بازشوی سقفی حیاط عمودی همین‌جا بیرون می‌زند. هیچ واحدی تراس خصوصی ندارد؛ در عوض همه بام دارند. این تصمیمی است دربارهٔ اینکه این ساختمان چیست: چند خانه در یک بنا، یا یک خانه با چند خانوار.
هزینه به مقدار، نه به ریال
تازه
شاخص ۱۷ می‌گوید مصالح به مقدار برآورد شود. خانواده هشت عدد را در هر نسخهٔ طرح دنبال می‌کند و کنار نقشه‌ها منتشر می‌کند: گودبرداری (مترمکعب)، بتن (مترمکعب)، فولاد (تن)، دیوار — آجر یا بلوک (مترمربع)، عایق حرارتی (مترمربع)، شیشه (مترمربع)، نازک‌کاری کف و دیوار (مترمربع)، و نقاط تأسیساتی (تعداد). دو تصمیم بزرگ این پیشنهاد — طبقهٔ ۲− و سقف بلند — با همین اعداد گرفته می‌شوند، نه با احساس. اگر معمار طرحی می‌آورد که این اعداد را با خود ندارد، طرح هنوز کامل نیست.
نمایی که پیر می‌شود
از طرح ۱۳۹۹
همسایه‌های کوچهٔ ملاصدرا سنگ و ستون و تزیین دارند و معمار در گزارش اول ۱۴۰۳ نوشت کوچه «کمی شلوغ و نامنظم» است. خانواده نمای ساده و مقاوم به گذر زمان خواسته بود (شاخص ۱۲). قاعده‌ای که پیشنهاد می‌شود سه جمله است: یک مصالح (فرض: آجر، که هم در قزوین ریشه دارد و هم مشبک و دیوار از یک جنس می‌شوند)، یک ریتم (تکرار یک بازشو در همهٔ طبقات، بی‌استثنا)، و هیچ چیز چسبانده‌شده. آنچه نما را متمایز می‌کند تزیین نیست؛ لایه‌های آن است: مشبک، فاصلهٔ کنسول، پنجرهٔ عمیق. تمایز ظاهری برای خانواده معیار نیست؛ آرام ایستادن کنار همسایه‌ها هست.
خطرها
- ارتفاع: با سقف بلند طبقهٔ سوم، بام به ۱۸٫۹۰+ می‌رسد که ممکن است از ارتفاع مجاز چهار طبقه بیشتر باشد؛ نیم‌طبقه هم ممکن است طبقه شمرده شود. جایگزین آماده است اما اتاق اصلی پیشنهاد را از دست می‌دهد.
- تراکم سه یا چهار طبقه هنوز معلوم نیست؛ در حالت سه طبقه، طبقهٔ چهارم و دوبلکس حذف می‌شود و برنامه با یک واحد کمتر بسته می‌شود.
- طبقهٔ ۲−: هزینهٔ گودبرداری و آب‌بندی بین دو همسایه، سطح ناشناختهٔ آب زیرزمینی، عمق اگوی کوچه (۲− قطعاً با پمپ تخلیه می‌شود)، راه فرار دومی که ترسیم نشده، و کاربری‌ای که ضوابط به‌سادگی نمی‌پذیرد. و در اعداد همین پیشنهاد، کف چالهٔ درخت (حدود ۵٫۰۰−) در سقف طبقهٔ ۲− (حدود ۳٫۸۰−) فرو می‌رود؛ یکی از دو باید عوض شود.
- درخت: ریشه در برابر فونداسیون و آب‌بندی؛ گونه‌ای که برای این عمق و نور مناسب باشد؛ نگهداری در بیست سال.
- پارکینگ: چهار واحد و سرایدار حداقل چهار تا پنج جای پارک می‌خواهد؛ مسیر پیادهٔ جدا و حفرهٔ گودال‌باغچه از همان صفحهٔ ۱۴۰ متری می‌خورند. در ۱۴۰۳ همین جا سخت‌ترین بحث بود.
- سازه: ووید، سقف بلند، گودال‌باغچه و چالهٔ درخت روی هم یک سازهٔ نامنظم می‌سازند؛ در پهنهٔ لرزه‌خیز این باید از ابتدا با مهندس سازه چیده شود، نه بعد از پلان.
- هزینهٔ نمای سه‌لایه و مشبک آجری در برابر یک نمای ساده؛ باید به مقدار مقایسه شود.
- بازار: قاعدهٔ خانواده این است که طرح خوب دست‌کم برای سی درصد بازار خواستنی باشد؛ واحد دانشجویی ۵۵ متری و دوبلکس ۲۳۲ متری هر دو باید این آزمون را پس بدهند.
- این پیشنهاد و نقشه‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۳ سابقهٔ پروژه‌اند، نه نقطهٔ شروع الزامی؛ دفتر بعدی آزاد است هر ایده‌ای را نگه دارد یا کنار بگذارد. کار تازه از آن سازنده‌اش است.
آنچه یک معمار باید تصمیم بگیرد یا بسنجد
- خوانش ضوابط را با شهرداری قزوین قطعی کند: تراکم سه یا چهار طبقه، ارتفاع مجاز، و اینکه نیم‌طبقه و سقف بلند چگونه شمرده می‌شوند.
- کانسپت سازه را از ابتدا بدهد: ووید حیاط عمودی، سقف ۵٫۸۰ متری، چالهٔ درخت و دو طبقه زیرزمین با هم چه سازه‌ای می‌خواهند.
- پیش از هر تصمیمی دربارهٔ طبقهٔ ۲−، مطالعهٔ خاک و سطح آب زیرزمینی زمین را بخواهد.
- پلان همکف را با پنج ماشین، جای دوچرخه و مسیر پیادهٔ بی‌تقاطع با ماشین امتحان کند و اگر نمی‌شود، صادقانه بگوید چهار.
- جای باکس پله را با یک مطالعهٔ نور صبح انتخاب کند، نه با عادت: معیار خانواده نور شرقی در آشپزخانه و نشیمن است.
- لایه‌های نمای شمالی را از نظر صدا و محرمیت و هزینه با هم بسنجد و بگوید کدام لایه را می‌شود حذف کرد.
- با یک مدل ساده بررسی کند که حیاط عمودی در اقلیم قزوین واقعاً هوا را می‌کشد یا فقط صدا را.
- با هر نسخهٔ طرح، هشت مقدار مصالح را هم بدهد؛ بدون آن‌ها نسخه کامل نیست.
- بگوید کدام دیوارها باربرند و چگونه طبقهٔ اول یا زیرزمین‌ها می‌توانند بیست سال بعد به یک اتاق فرهنگی یا کار مشترک تبدیل شوند بی‌آنکه ساختمان بازسازی شود.
In English
An owner-side synthesis, not an architect's design. The proposal organises everything around one section — a 'vertical courtyard': the 2020 sunken garden with its tree at −3.50, open to the sky, continued upward as a void through the floors that carries the open stair, daylight, north–south cross ventilation (with a vent at the roof — whether the void actually draws air or only carries sound is still to be calculated, and open stairs in it make several units one acoustic and fire volume unless the void can be closed) and the wish to see both sides of the house at once. Around it: a flat-floor unit for the retired parents on the first floor (≈124 m²), a two-bedroom flat and a small open-plan student/guest unit on the second (≈75 + 55 m²), a large-family duplex on the third and fourth floors with the 2020 double-height living room and mezzanine (≈232 m², or a 130 m² flat if only three floors are allowed), a caretaker's unit at −1 next to a shared hoz, dry sauna and changing room facing the garden, and — conditional on quantity-based cost limits, groundwater and egress — a level −2 as a room the neighbourhood can use. The north façade is layered (brick shabak, the 0.60 m console gap, deep reveals) with only bedrooms and the student unit behind it; all living rooms and the only large glazing face the south yard. The roof garden is shared by all and reached by lift. Costs are tracked in eight quantities, not rials. Levels: −6.80 / −3.50 / 0.00 / +2.90 / +6.20 / +9.50 (5.80 clear, mezzanine +12.80) / +15.60 / roof +18.90, with a +16.10 fallback. The biggest unknowns are the height and density reading, the ground conditions for −2, and whether the void actually ventilates. In September 2026 the family added a second option to be tested against the first: keep the 2020 section as it was (5.52 m double-height living with a loft on the first floor, by the yard and the tree; second floor for the second household and the student unit; third for the parents) and add one floor on top, now that the street is moving from three to four residential floors. Its costs, read from the site's own numbers: the roof rises to about +19.9 (four metres above the 2024 four-floor scheme — height, not floor count, is the first question), the 5.52 m storey becomes a soft storey under three floors, the parents live at fourth-floor height with a mandatory lift, the 2020 parking is short for five units, and the fourth floor has no program — sell it, make it part of a duplex, put the shared room there instead of digging −2, or leave it unbuilt. Both options share one rule: two or three fixed plumbing risers on every floor, since the 2020 plans have only one continuous riser and six of ten wet rooms sit more than 1.5 m from any duct.