شاخص‌ها، به زبان خانواده

نوزده چیزی که یک خانواده در سال ۱۳۹۸ از خانه‌اش خواست — پیش از آنکه پای معماری در میان باشد.

متن همان است که آن روز نوشته شد، به زبان خودمانی و نه زبان طراح. هر شاخص صفحه‌ای دارد: چه می‌خواهد، طرح ۱۳۹۹ چه پاسخی به آن داد، طرح ۱۴۰۳ چه پاسخی، و کدام پرسش هنوز باز است.

آنچه فهرست نمی‌گوید

پشت این نوزده شاخص یک چیدمان خانوادگی است: واحدی برای پدر و مادر بازنشسته، واحدی برای یک خانوادهٔ بزرگ، واحدی کوچک برای دانشجو یا مهمان، یک سرایدار، و یک واحد دیگر در ذهن برای زیرزمین. پشت آن هم چیزی است که نوشتنش به‌عنوان «نیاز» سخت‌تر است. خانواده درخت می‌خواست — یک درخت واقعی، در خاک. زیرزمین دومی می‌خواست، نه برای انبار، بلکه اتاقی که محله بتواند از آن استفاده کند: جایی برای ورزش، برای نشستن در آب، برای دور هم جمع شدن. خانه‌ای می‌خواست که بتواند در طول عمرش به چیز دیگری بدل شود — یک فضای فرهنگی کوچک، جایی که بیش از یک نقش اجتماعی داشته باشد — بی‌آنکه دوباره ساخته شود.

ساکنان این خانه قرار است چه کسانی بشوند، و این فضا چطور شیوهٔ روبه‌رو شدن آن‌ها با بقیهٔ دنیا را تغییر می‌دهد؟

هنوز کسی به این پاسخ نداده، خود خانواده هم.

هر شاخص به‌صورت سنجش‌پذیر

نوع هر شاخص و صورتی که یک دفتر بتواند به آن «موافق»، «مخالف» یا «باید دوباره صورت‌بندی شود» بگوید. جایی که خانواده عددی نگفته، همین نوشته شده.

شاخص	نوع	صورت سنجش‌پذیر
۱ — آشپزخانه کنار نشیمن	ارزش	پیشخوان آشپزخانه آسمان را ببیند و رو به اتاق باشد، نه رو به دیوار؛ میز غذا در چند قدمی آن؛ آشپزخانه و نشیمن نور صبح شرقی بگیرند (معیاری که خانواده در ۱۴۰۵ گذاشت). ادغام آشپزخانه و نشیمن: به معمار واگذار.
۲ — میز شام برای هشت نفر	سنجش‌پذیر	میزی برای هشت نفر با احتساب اهل خانه؛ مسیر پذیرایی از آشپزخانه تا میز از میان نشیمن نگذرد؛ گوشهٔ دنج دونفره اگر شد. اولویت: گوشهٔ دنج: «در صورت امکان»، به گفتهٔ خود فهرست.
۳ — اتاق کار / اتاق مهمان	سنجش‌پذیر	اتاقی کوچک با میز کار و نور طبیعی که مهمان هم در آن بخوابد؛ متر قفسهٔ بایگانی و شب‌های مهمان در سال: عدد را خانواده باید بگوید.
۴ — حمام بزرگ‌تر با وان و پنجره	مبهم	حمامی بزرگ‌تر از عرف با وان و دوش جدا؛ متراژ و اینکه در کدام واحد: عدد را خانواده باید بگوید. پنجره اگر شد (هر دو طرح حمام‌ها را بی‌پنجره کشیدند؛ پنجره در این زمین یعنی نورگیر یا رو به ووید). اولویت: حمام دوم: «اولویت شاید بالا نباشد»؛ پنجره: «در صورت امکان و صلاحدید» — تنها شاخصی که خودش اولویت می‌گذارد.
۵ — سه اتاق در هر واحد	سنجش‌پذیر	هر خانوار سه اتاق با احتساب اتاق کار؛ پدر و مادر بازنشسته دو خواب، روی کف مسطح (خواستهٔ ۱۴۰۵)؛ دو خانوار دیگر هر کدام دو خواب. طبقات لازم نیست شبیه هم باشند.
۶ — واحد سرایدار ساکن	سنجش‌پذیر	سرایدار ساکن با آشپزخانه، یک هال و یک خواب. حداقل متراژ، نور روز و ورودی مستقل: عدد را خانواده باید بگوید؛ و اینکه این واحد سرایداری است یا فضای مشترک — پرسشی که معمار در ۱۴۰۳ کرد.
۷ — ورزش، حوضچه و سونا	سنجش‌پذیر	اتاقی برای حرکات کششی سه‌چهار نفر بی‌دستگاه؛ حوضچه‌ای برای نشستن سه‌چهار نفر (در ۱۳۹۸: دو‌سه نفر) با جت آب گرم و سرد، برجسته از کف، با کاشی فیروزه‌ای؛ سونای خشک یک‌نفره اگر جا شد؛ همه مشترک. جزئیات دستگاه: به معمار و مهندس تأسیسات واگذار. اولویت: سونا: «در صورت امکان»، به گفتهٔ خود فهرست.
۸ — فضای سبز در حیاط کوچک	ارزش	سبزی «مؤثر» در حیاط کوچک یعنی: سایهٔ تابستان، دیده‌شدن از نشیمن‌ها، درختی در خاک (خواستهٔ ۱۴۰۳). مترمربع خاک و ساعت نگهداری در هفته: عدد را خانواده باید بگوید؛ شکل: به معمار واگذار.
۹ — بام سبز برای همهٔ طبقات	سنجش‌پذیر	بام مشترک برای همهٔ واحدها با دسترسی از پله و آسانسور — مشترک بودن تصمیم خانواده است (۱۴۰۳ و ۱۴۰۵)؛ باغچهٔ سبزی در جعبه‌های سبک، نه خاک پیوسته؛ پرگولا یا سقف نازک نیمه‌شفاف. متراژ باغچه و مسئول نگهداری: عدد را خانواده باید بگوید.
۱۰ — انباری برای هر واحد	مبهم	انباری برای هر واحد؛ مترمربع یا مترمکعب برای هر واحد، و جای دوچرخه و کالسکه: عدد را خانواده باید بگوید. در واحد یا در زیرزمین: به معمار واگذار.
۱۱ — تناقض پنجرهٔ بزرگ و پرده	مبهم	در ۱۳۹۸ پرسش بود، نه خواسته. به‌عنوان آزمون: نور روز کافی در نشیمن‌ها و نبودِ دید هم‌سطح از آن سوی کوچه. هدف عددی نور و ابزار — مشبک، پوستهٔ دوم، ایوان، پنجرهٔ عمیق، شیشهٔ رو به حیاط — به معمار واگذار.
۱۲ — نمای ساده و ماندگار	ارزش	نمایی که بیست سال بی‌رنگ‌کاری و تعمیر بماند و با گذر زمان بهتر شود؛ پیشنهاد خانواده: یک جنس، یک ریتم، هیچ چیز چسبانده‌شده؛ نمونه‌ای که در ذهن دارد آجری است. عکس مرجعی که فهرست وعده می‌دهد هنوز روی این سایت نیست.
۱۳ — طبقهٔ ۱−، و شاید ۲−	ایدهٔ طراحی	این یک اجازه است، نه نیاز. نیاز پشت آن: اتاقی مشترک برای ده‌پانزده نفر، با نور و راه خروج دوم، به شرط آنکه بتن و فولاد و گودبرداری‌اش از سقفی به عدد بالاتر نرود. اینکه در ۱− باشد یا ۲−: به معمار واگذار.
۱۴ — تنفس طبیعی بدون سروصدا	ارزش	شب‌ها با دریچهٔ باز، صدای کوچه در خواب‌ها آزاردهنده نباشد. تراز صدای هدف و نرخ تعویض هوای شبانه: خانواده عددی نگفته؛ به معمار واگذار.
۱۵ — سادگی و هزینهٔ کم اجرا	ارزش	بازهٔ متراژ ناخالص و کلاس ساخت: عدد را خانواده باید بگوید. «ساده» یعنی سازهٔ متعارف، دهانه‌های معمول، بی‌شیشه و جزئیات خاص. کدام موارد گران — ۲−، اتاق بلند، نمای سه‌لایه، کف شیشه‌ای — اول حذف می‌شوند: تصمیم خانواده، هنوز گفته نشده.
۱۶ — تهویهٔ طبیعی شمال به جنوب	ایدهٔ طراحی	نتیجه‌ای که خواسته می‌شود: ساعت‌های آسایش تابستان بی‌دستگاه، با تهویهٔ شبانه. ایدهٔ خود خانواده پنجره‌های هم‌زمان باز شمالی و جنوبی بود؛ مسیر هوا — پنجره، ووید، گودال — به معمار واگذار.
۱۷ — مصالح به مقدار، نه به ریال	سنجش‌پذیر	با هر نسخهٔ طرح هشت مقدار: گودبرداری و بتن (مترمکعب)، فولاد (تن)، دیوار، عایق حرارتی، شیشه و نازک‌کاری (مترمربع)، نقاط تأسیساتی (تعداد)؛ از فاز مفهومی، نه بعد از آن.
۱۸ — راه‌پله با پنجره و جای نشستن	ایدهٔ طراحی	تجربه‌ای که خواسته می‌شود: پله‌ای با پنجره، با پاگردی که بشود روی آن نشست، دیده از نشیمن. سازگار کردنش با پلهٔ الزامی و باکس ۲۲ متری: به معمار واگذار.
۱۹ — آسانسور بزرگ‌تر و باربر	سنجش‌پذیر	کابین دست‌کم ۱٫۶۰ در ۲٫۰۰ متر، آن‌طور که هر دو طرح کشیدند، تا بام؛ ظرفیت (کیلوگرم و نفر) و برانکاردبر بودن: عدد را خانواده باید بگوید.